Obligatoryjny charakter: aktualnie, jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek uchwalenia rocznego programu współpracy do 30 listopada roku poprzedzającego okres obowiązywania programu (w ustawie przed nowelizacją znajdowało się sformułowanie, iż tworzenie programu współpracy może być efektem współpracy administracji z organizacjami). Brak programu może rodzić konsekwencje prawne – jest możliwość zaskarżenia go do sądu administracyjnego.

Współpraca i jej formy: przepisy przewidują obowiązkową współpracę między jednostkami samorządowymi a organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami. Również opis sposobu przeprowadzania konsultacji stanowi konieczną część samego programu. W przypadku istnienia rady działalności pożytku publicznego na szczeblu danej jednostki samorządowej, program musi być także obligatoryjnie  zaopiniowany przez taką radę. Do form współpracy należą m. in. te z art. 5 ustawy, jak i inne, wypracowane przez konkretne samorządy na przestrzeni lat wspólnego działania. Ważne jest jednak, by program odnosił się w swoich założeniach do art. 5 ust. 2 ustawy, a także przewidywał wiele dodatkowych form współpracy, nie poprzestając jedynie na zlecaniu zadań.

The post Zasady tworzenia programów współpracy first appeared on Instytut RP.

• cel główny i cele szczegółowe programu (powinien wpisywać się w samorządową strategię i odpowiadać na potrzeby wspólnoty lokalnej);
• zasady współpracy (stanowi przede wszystkim odwołanie do zasad określonych w art. 5 ust. 3 ustawy – pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności);
• zakres przedmiotowy (zakres ten obejmuje wyłącznie sferę pożytku publicznego określoną w art. 4);
• formy współpracy, o których mowa w art. 5 ust. 2;
• priorytetowe zadania publiczne (zawiera listę zadań, które jednostki samorządów mogą zlecić NGO-som);
• okres realizacji programu (dla programów rocznych jest równy rokowi budżetowemu, przy programach wieloletnich maksymalny okres wynosi pięć lat);
• sposób realizacji programu (określa zasady i formy współpracy);
• wysokość środków planowanych na realizację programu (wiąże się z planowanymi wydatkami, które uwzględnić należy w uchwale budżetowej do 30 listopada);
• sposób oceny realizacji programu (uwzględnione w celu weryfikacji i oceny skutków);
• informację o sposobie tworzenia programu oraz o przebiegu konsultacji (zawiera informację, w jaki sposób zrealizowany został wymóg konsultowania nowego programu z organizacjami pozarządowymi);
• tryb powoływania i zasady działania komisji konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert.

Program może zawierać dodatkowo m. in. zasady konsultowania z sektorem pozarządowym projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji, czy tryb powoływania członków oraz organizację i tryb działania Rady Działalności Pożytku Publicznego (nie dotyczy to województw, gdzie jest to kompetencja zarządu)[1]. Wieloletni program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 zawiera natomiast w szczególności: 1) cel główny i cele szczegółowe programu; 2) zakres przedmiotowy; 3) okres realizacji programu; 4) sposób realizacji programu; 5) wysokość środków planowanych na realizację programu.

[1] https://poradnik.ngo.pl/programy-wspolpracy

The post Co zawiera program współpracy? first appeared on Instytut RP.

Roczny program współpracy w samorządach wchodzi w życie poprzez uchwałę organu stanowiącego jednostek samorządu terytorialnego (rady miasta, gminy, powiatu, sejmiku województwa). Przed uchwaleniem program musi być konsultowany z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy, w sposób określony w przyjmowanym przez radę dokumencie (art. 5a ust. 4 pkt 10). Jeśli po konsultacjach, właściwa rada działalności pożytku publicznego wyrazi opinię o projekcie, wówczas organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego załącza ją do projektu współpracy. Roczny program współpracy musi zostać uchwalony do dnia 30 listopada roku poprzedzającego okres obowiązywania programu. Ponadto, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, nie później niż do dnia 31 maja każdego roku, jest obowiązany przedłożyć organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego oraz opublikować w Biuletynie Informacji Publicznej sprawozdanie z realizacji programu współpracy za rok poprzedni.

Analogiczne działania podjąć powinni przedstawiciele administracji rządowej – ministrowie lub wojewodowie. Ich także obowiązują konsultacje z organizacjami pozarządowymi oraz innymi, uprawnionymi ustawowo podmiotami. Funkcjonują natomiast inne terminy – organ administracji rządowej ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej sprawozdanie z realizacji programu współpracy za rok poprzedni nie później niż do dnia 30 kwietnia każdego roku. Minister może również, po zasięgnięciu opinii Rady Działalności Pożytku Publicznego, opracować w zakresie swojej właściwości, resortowe programy wspierania rozwoju organizacji pozarządowych oraz innych podmiotów (wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy) oraz wspierać te programy finansowo.

[1]Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 1817 z późn. zm.).

The post Programy współpracy – pojęcia ogólne first appeared on Instytut RP.

Powołanie młodzieżowej rady ma charakter fakultatywny – nie ma obowiązku, by każda gmina w swoim obszarze terytorialnym takową posiadała. Ustawodawca jedynie rekomenduje podobną formę działania, w celu promocji społeczeństwa obywatelskiego oraz popularyzowania aktywności wśród młodzieży. Rada może powstać z inicjatywy „zainteresowanych środowisk”, które nie są precyzyjnie określone i jednoznacznie zdefiniowane. Zastosować można jednak co do nich wykładnię rozszerzającą: „Ustawodawca nie definiuje tego pojęcia, lecz w świetle ratio legis przepisu, interpretować należy je jak najszerzej. Zainteresowane środowiska to m.in. mieszkańcy gminy, organizacje społeczne czy rada pedagogiczna konkretnej szkoły. Bez wątpienia w skład tego terminu wchodzi także sama młodzież, reprezentowana przez określonych przedstawicieli lub po prostu zrzeszona w konkretnej organizacji (np. samorządzie uczniowskim, klubie sportowym czy turystycznym). W piśmiennictwie zaliczono do kategorii „zainteresowanych środowisk” także organy gminy, zarówno te stanowiące, jak i wykonawcze. Ten ostatni przypadek budzi więcej wątpliwości, jednak skoro promowanie idei samorządowej jest zadaniem własnym gminy, które może być realizowane m.in. przez powołanie m.r.g., a wójt wykonuje zadania gminy określone przepisami prawa (art. 30 ust. 1 SamGminU), to nie ma przeszkód, aby także temu organowi przyznać kompetencję do występowania z inicjatywą utworzenia rady młodzieżowej”[2].

Powołując młodzieżową radę, gmina ma obowiązek nadać jej statut, określający tryb wyboru jej członków oraz zasady działania. Ustrój młodzieżowej rady nie został przez ustawodawcę sprecyzowany w sposób jasny: „Z formalnego punktu widzenia, m.r.g. nie jest ani organem gminy, ani jednostką organizacyjną gminy, ani jednostką pomocniczą według klasyfikacji wynikającej z SamGminU. Stanowi ona instytucję sui generis i może być zaliczona do szeroko pojętej struktury samorządu gminnego”[3]. Kompetencje młodzieżowej rady są dość ograniczone – mają charakter jedynie konsultacyjny i w żaden sposób nie wiążą organów. Przykładami aktywności młodzieżowych rad mogą być m. in.: opiniowanie i wnioskowanie do organów gminy w zakresie spraw mieszczących się w katalogu zadań własnych gminy; opiniowanie aktów prawnych wydawanych przez organy gminy w zakresie spraw dotyczących młodzieży; rozpowszechnianie wśród środowisk młodzieżowych informacji dotyczących działalności młodzieżowej rady gminy; podejmowanie działań mających na celu stworzenie ram współpracy z innym środowiskami i gremiami np. z radami seniorów, członkami organizacji pozarządowych współpracujących z gminą; uczestniczenie w pracach organów gminy i jej organów wewnętrznych w celu lepszego poznania form działania samorządu gminnego.

[1]Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 Nr 16 poz. 95 z późn. zm.).

[2]Ziółkowski D., Młodzieżowa rada gminy, [w:]op. cit., s. 83-93 – https://sip.legalis.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damrqheytkojoobqxalrugmydknzxg42q&refSource=toc

[3]Ziółkowski D., Młodzieżowa rada gminy, [w:]op. cit., s. 83-93 – https://sip.legalis.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damrqheytkojoobqxalrugmydknzxg42q&refSource=toc

The post Młodzieżowa rada gminy first appeared on Instytut RP.

Kadencja Rady trwa 2 lata. W jej skład wchodzi minimum 20 członków, wśród których zapewnione miejsca mają: 1) przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 2) przedstawiciel Rzecznika Praw Dziecka; 3) przedstawiciel Prezesa Rady Ministrów; 4) przedstawiciel ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania; 5) przedstawiciel ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki; 6) przedstawiciel ministra właściwego do spraw kultury fizycznej; 7) przedstawiciele Przewodniczącego Komitetu; 8) przedstawiciel Rady; 9) przedstawiciel jednostek samorządu terytorialnego; 10) przedstawiciele organizacji pozarządowych, związków i porozumień organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3; 11) przedstawiciele młodzieżowych rad gmin, przedstawiciele młodzieżowych rad powiatów, przedstawiciele młodzieżowych sejmików województw; 12) przedstawicieli Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej. Członków powołuje Przewodniczący Komitetu, który w drodze rozporządzenia określa tryb powoływania, działania i organizację działalności Rady przedstawicieli organów administracji publicznej i organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 niereprezentowanych w Radzie Dialogu z Młodym Pokoleniem, uwzględniając potrzebę zapewnienia reprezentatywności organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, różnorodność rodzajów działalności pożytku publicznego i terminy zgłaszania kandydatów na jej członków oraz zapewniając sprawne funkcjonowanie Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem i wypełnianie przez nią obowiązków wynikających z ustawy.

[1] Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 1817 z późn. zm.).

The post Rada Dialogu z Młodym Pokoleniem first appeared on Instytut RP.

Wojewódzkie Rady są powoływane przez marszałka województwa na wspólny wniosek przynajmniej 50 organizacji pozarządowych prowadzących działalność w danym regionie. Zgodnie z art. 41a ust. 2 ustawy[1] do zadań Wojewódzkich Rad należą w szczególności: wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania organizacji pozarządowych, w tym w zakresie programów współpracy; wyrażanie opinii o projektach uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfer pożytku publicznego – oznacza to, że rada ma prawo opiniować zarówno projekty uchwał sejmiku, ale także te które ma wydawać wojewoda; udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów pomiędzy organizacjami a administracją publiczną; wyrażanie opinii w sprawie zlecania zadań publicznych organizacjom – zarówno przez samorząd województwa jak i przez wojewodę; opiniowanie strategii rozwoju województwa; organizowanie wyborów przedstawicieli organizacji pozarządowych do składu komitetu monitorującego. Pozostałe zadania o charakterze konsultacyjno-opiniodawczym, rada określa sama, po zasięgnięciu opinii marszałka województwa.

Powiatowe i Gminne Rady Działalności Pożytku Publicznego powołuje organ wykonawczy właściwej jednostki samorządy terytorialnego (powiat-starosta, gmina-wójt, burmistrz lub prezydent miasta) na wniosek co najmniej 5 organizacji pozarządowych, działających w danym regionie. Do zadań Powiatowej i Gminnej Rady Działalności Pożytku Publicznego należy w szczególności: opiniowanie projektów strategii powiatów i gmin; opiniowanie projektów uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfer pożytku publicznego, w tym programów współpracy; wyrażanie opinii w sprawach dotyczących funkcjonowania organizacji; udzielanie pomocy i wyrażanie opinii w przypadku sporów pomiędzy organizacjami a administracją publiczną; wyrażanie opinii w sprawie zlecania zadań publicznych, w tym zlecania ich organizacjom. Ponadto, podobnie jak w przypadku Wojewódzkich Rad wymienione kompetencje mogą być rozszerzane w zależności od inicjatywy konkretnych organizacji pozarządowych.

[1] Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 1817 z późn. zm.).

The post Wojewódzkie, Powiatowe i Gminne Rady Działalności Pożytku Publicznego first appeared on Instytut RP.

Kadencja Rady trwa 3 lata, a jej zespół osobowy wynosić musi przynajmniej 20 osób, w skład których wchodzą: przedstawiciele organów administracji rządowej i jednostek im podległych lub przez nie nadzorowanych, przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, związków i porozumień organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3. Wpływ na powołanie i odwołanie Członków Rady ma przede wszystkim Przewodniczący Komitetu, który jest także odpowiedzialny za zwoływanie posiedzeń.

Powołanie powyższego organu jest aktualnie obowiązkiem organu wykonawczego – samorząd musi (jeśli taką wolę wyrażą organizacje pozarządowe) utworzyć radę. Brak odpowiedzi na wniosek organizacji, można zaskarżyć do sądu administracyjnego. Kompetencje rady, mimo że oscylują głównie wokół konsultowania i opiniowania dokumentów dla potrzeb organu jednostki administracyjnej, przy której działają, mogą być poszerzane – tak naprawdę od zaangażowania i inicjatywy konkretnej rady zależy jej zasięg działania i intensywność wpływu, który wywiera.

[1] Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 1817 z późn. zm.).

The post Rada Działalności Pożytku Publicznego przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego first appeared on Instytut RP.

Art. 4c ustawy o samorządzie gminnym określa, iż referendum lokalne z inicjatywy mieszkańców, może być przeprowadzone w sprawach: utworzenia, połączenia, podziała, zniesienia gminy, a także ustalenia granic gminy. Pozostały katalog zagadnień zawiera ustawa o referendum lokalnym, która definiuje pojęcie referendum: „W referendum lokalnym, zwanym dalej „referendum”, mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę: 1) w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki; 2) co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki; 3) w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę. 2. Przedmiotem referendum gminnego może być również: 1) odwołanie wójta (burmistrza, prezydenta miasta); 2) samoopodatkowanie się mieszkańców na cele publiczne mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy (art. 2 ust. 1-2 – definicja materialna). 3. Referendum polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie lub pytania w zakresie spraw określonych w ust. 1 i 2 albo na dokonaniu wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami” (art. 2 ust. 3 – definicja formalna).

Z inicjatywą przeprowadzenia referendum może wystąpić: grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, a w odniesieniu do referendum gminnego – także pięciu obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy; statutowa struktura terenowa partii politycznej działająca w danej jednostce samorządu terytorialnego; organizacja społeczna posiadająca osobowość prawną, której statutowym terenem działania jest co najmniej obszar danej jednostki samorządu terytorialnego. Wyjątkiem są referenda w sprawach utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy i ustalenia jej granic – wówczas o przeprowadzenia wystąpić może jedynie grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy. Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30 % uprawnionych do głosowania (inne regulacje stosuje się do referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzących z wyborów bezpośrednich – wtedy konieczny jest udział 3/5 liczby osób biorących udział w wyborze odwoływanego organu).Co do zasady wynik referendum rozstrzyga, jeśli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej pod referendum oddano więcej niż połowę ważnych głosów. Wyjątek stanowi wynik referendum gminnego w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne – jest rozstrzygający, jeżeli za samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych głosów.

[1]Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 Nr 16 poz. 95 z późn. zm.).

[2]Ustawa z dnia 5 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. 2000 Nr 88 poz. 985).

The post Referendum gminne first appeared on Instytut RP.

• diagnoza historyczno-przyczynowa (skupia się na poszukiwaniu przyczyn i mechanizmów występowania problemu społecznego);
• diagnoza twórcza lub kreatywna (ma znaleźć czynniki społeczne, istotne dla pożądanych zmian);
• diagnoza poznawcza („daje w sposób opisowy lub porównawczo-opisowy charakterystykę diagnozowanego fragmentu rzeczywistości w zestawieniu z szerszymi procesami i zjawiskami społecznymi, stanowi podstawę budowania wiedzy teoretycznej o danym problemie społecznym”[1]).

Najważniejsze dane, które uwzględnia się w diagnozie to przede wszystkim:

• poziom (standard) życia,
• jakość życia,
• typy stosunków społecznych,
• funkcjonowanie polityki społecznej, w tym jej instytucji,
• sfery życia społecznego, które są ważnym kontekstem dla prowadzenia polityki społecznej.

Metody zbierania danych zaś, bazują głównie na obserwacji i eksperymentach, badaniach sondażowych (ankieta, wywiad kwestionariuszowy), wtórnej analizie danych (badania na podstawie spisów, dokumentów urzędowych)oraz na badaniach jakościowych (analiza dokumentów osobistych, obserwacja uczestnicząca, wywiad swobodny).

Również organizacje pozarządowe mogą uczestniczyć w pracach nad przygotowaniem diagnozy społecznej. Ich główne działania to: dostarczanie danych do diagnozy, delegowanie ekspertów do pracy w zespołach przygotowujących diagnozę (w zakresach tematycznych związanych z NGO-sami), koordynacja prac w dziedzinach, którymi zajmują się organizacje pozarządowe. Przygotowanie części lub całości diagnozy społecznej organizacjom pozarządowym może być także rozumiane jako forma wspierania lub powierzania zadań publicznych.

[1] Ibidem.

The post Diagnoza społeczna first appeared on Instytut RP.

Konsultacje społeczne na poziomie gminnym dzielą się na konsultacje obligatoryjne i fakultatywne. Do pierwszej grupy, objętej obowiązkiem przeprowadzenia należą m. in. : tworzenie, łączenie, podział, znoszenie gmin i ustalanie ich granic (art. 4 ust. 1 pkt 1 SamGminU; nadawanie gminie lub miejscowości statusu miasta i ustalaniu jego granic (art. 4 ust. 1 pkt 2 SamGminU); ustalanie lub zmiana nazwy gminy oraz siedziby jej władz (art. 4 ust. 1 pkt 3 SamGminU); tworzenie jednostek pomocniczych (art. 5 ust. 2 SamGminU) oraz nadawanie im statutu (art. 35 ust. 1 SamGminU). Wprowadzenie tego rodzaju konsultacji na poziomie gmin: „bez wątpienia podkreśla wagę spraw, w których je zastrzeżono. W tym sensie, konsultacje są pewną formą rekompensaty za brak możliwości stosowania współcześnie demokracji bezpośredniej w szerszym zakresie. Ustawodawca uznał za zasadne poddanie pewnych, najważniejszych dla wspólnoty samorządowej, spraw pod obowiązkową debatę, w której prawo ma wziąć udział każdy mieszkaniec gminy”[2].

Konsultacje fakultatywne prowadzone są natomiast „w innych sprawach ważnych dla gminy”. Ustawodawca nie przedstawia jednak definicji tego pojęcia w sposób jednoznaczny. W orzecznictwie sądowym wskazano, iż : „będą one mieć miejsce we wszystkich tych sprawach, które nie zostały poddane obowiązkowi konsultacyjnemu ex lege, a które uznane zostały przez organy gminy za ważne. Kryterium „ważności” nie wynika z przesłanek obiektywnych, lecz (w braku odmiennych regulacji ustawowych) podlega ocenie w granicach uznania organu posiadającego kompetencje do zarządzenia konsultacji społecznych w trybie fakultatywnym (zob. wyr. WSA z 15.09.2016 r., IV SA/Gl 643/16[3]). W związku z tym, organy gminy dysponują dosyć dużą swobodą interpretacyjną, która nie powinna być kwestionowana w trybie nadzoru.

[1]Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 Nr 16 poz. 95 z późn. zm.).

[2]Ziółkowski D., Konsultacje z mieszkańcami gminy [w:] Ustawy samorządowe. Komentarz, red. Gajewski S., Jakubowski A., Ustawy samorządowe. Komentarz,2018s. 61-81 – https://sip.legalis.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damrqheytkojoobqxalrugmydknzxg42q&refSource=toc

[3]Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 15 września 2016 r., syn. akt IV SA/Gl 643/16.

The post Konsultacje społeczne na poziomie gminnym first appeared on Instytut RP.